Một mô hình hoạt động cho tư vấn xây dựng - Kiến thức cần biết

Có nhiều nguyên nhân, song cơ bản nhất vẫn là từ trách nhiệm của các bên liên quan: chủ đầu tư, nhà thầu xây lắp và các đơn vị tư vấn. Với góc nhìn của một nhà tư vấn địa phương, tôi xin được nêu ý kiến về giải pháp có thể tiếp cận để góp phần giải quyết tồn tại đó, đồng thời cũng là một mô hình hoạt động cho tư vấn xây dựng.

Hiện nay, các mô hình triển khai thực hiện dự án ở Việt Nam là: thiết kế - đấu thầu - thi công (TK-ĐT-TC), thiết kế - tổng thầu xây lắp (TK-TT), tổng thầu EPC, BT, BOT. Nhìn chung, các mô hình này đều hiện đại, đều đã và đang được áp dụng ở các nước phát triển. Tuy nhiên trong khi ở nước ngoài mỗi loại mô hình được áp dụng linh hoạt tùy theo quy mô và loại dự án thì ở trong nước hầu như ta chỉ áp dụng phổ biến mô hình đầu tiên là TK-ĐT-TC, vốn có nhiều nhược điểm. Cụ thể phân tích như sau đây:

Mô hình TK-ĐT-TC là mô hình thực hiện dự án mà thực chất do chủ đầu tư trực tiếp quản lý. Khi dự án đầu tư đã được duyệt, chủ đầu tư thuê tư vấn thiết kế tiến hành thiết kế kỹ thuật và bản vẽ thi công. Sau đó tổ chức đấu thầu chọn các nhà thầu thi công và cuối cùng là cho triển khai thi công xây lắp công trình. Ở mô hình này vai trò của các nhà tư vấn thiết kế, quản lý dự án, giám sát là độc lập với nhau và với cả các nhà thầu xây lắp vì họ đều do chủ đầu tư thuê và chỉ làm việc với chủ đầu tư. Đó là chưa nói đến những bất cập trong đấu thầu của chủ đầu tư hiện nay. Mô hình này hiện đang phổ biến nhất ở nước ta; còn ở các nước ASEAN từ trước những năm 1960 cũng phổ biến nhưng sau đó giảm hẳn và đến nay hầu như không áp dụng.

* Ưu điểm của mô hình này:

+ Chủ đầu tư theo dõi và chỉ đạo sát sao tiến trình dự án.

+ Vai trò các bên tham gia dự án hoàn toàn độc lập.

* Nhược điểm:

+ Chủ đầu tư phải tham gia sâu vào dự án và quyết định những vấn đề đòi hỏi phải có kiến thức chuyên môn xây dựng hay thiết bị.

+ Các nhà tư vấn và nhà thầu ký hợp đồng với chủ đầu tư nên chỉ chịu trách nhiệm trong phạm vi hoạt động theo hợp đồng của mình với chủ đầu tư.

+ Khả năng nối kết, hợp tác giữa các bên tư vấn và xây lắp rất thấp.

Các nhược điểm của mô hình này là nguyên nhân chính làm hầu hết các dự án xây dựng hiện nay ở Việt Nam bị chậm tiến độ, kéo dài, đặc biệt là các dự án sử dụng ngân sách nhà nước. Lý do là hễ có xảy ra bất kỳ một trục trặc nào thì đều xử lý rất chậm, do phải chờ chủ đầu tư quyết định, trong khi chủ đầu tư không có năng lực chuyên môn, mà trục trặc lại là chuyện thường ngày trong xây dựng. Cho dù chủ đầu tư có thuê tư vấn quản lý dự án thì đơn vị này chỉ có thể đóng vai trò trung gian giữa chủ đầu tư và các nhà thầu khác chứ không đóng vai trò quyết định xử lý vụ việc. Chính vì nhược điểm này mà ở các nước ASEAN mô hình này không còn phổ biến từ những năm 1960.