Thứ Sáu, 02/12/2011, 15:01

Nhà thầu Việt - Bao giờ làm chủ sân nhà?

Hiện nay, không chỉ thua ở những gói thầu hạng “sang” phải đòi hỏi kỹ thuật cao, những năm gần đây nhà thầu Việt gần như bị đánh bật khỏi những dự án mà họ đủ khả năng đáp ứng.
Việc thua ngay trên “sân nhà” và chấp nhận nhường dự án cho các nhà thầu ngoại đang khiến nhà thầu Việt cảm thấy bất bình đẳng và bức xúc.

Tâm lý sính ngoại

Trong vài năm nay, vốn đầu tư xây dựng cơ bản luôn chiếm tỷ trọng cao trong tổng mức đầu tư nhưng hầu hết dự án với quy mô lớn hoặc đầu tư từ nguồn vốn nước ngoài đã từ chối các nhà thầu trong nước, lựa chọn nhà thầu nước ngoài. Tâm lý “chuộng thầu ngoại, ngại thầu nội” đang thể hiện rõ rệt trên hầu hết lĩnh vực, từ cơ khí, bất động sản đến dầu khí, luyện kim…

Vốn và năng lực thi công của nhà thầu là hai yếu tố quan trọng nhất trong việc quyết định để doanh nghiệp thắng thầu. Nhưng lâu nay chúng ta luôn ngộ nhận cứ doanh nghiệp nước ngoài là có năng lực, còn mình thì kém. Thực tế các doanh nghiệp nước ngoài thắng thầu sau đó phải  "bán thầu" hoặc nhờ doanh nghiệp trong nước hợp sức mới đẩy nhanh tiến độ thi công công trình.

Ông VũGia Quỳnh
(Hiệp hội Nhà thầu Xây dựng Việt Nam)

Thống kê của Hiệp hội Nhà thầu Xây dựng Việt Nam cho thấy trong 10 năm qua, đối với gói thầu EPC (tư vấn, thiết kế - cung cấp thiết bị - xây lắp, vận hành) sử dụng vốn ngân sách nhà nước, nhà thầu Việt thắng thầu 67% số lượng nhưng trị giá gọi thầu chỉ đạt 39%, trong khi tỷ lệ này đối với nhà thầu Trung Quốc là 48%.

Đặc biệt, có tới 90% các công trình điện, khai khoáng, dầu khí, luyện kim, hóa chất do nhà thầu Trung Quốc đảm nhận, các nhà thầu nội bị gạt ngoài rìa.

Cụ thể, từ năm 2003 đến nay có 13 dự án nhiệt điện than, chiếm gần 30% công suất toàn ngành điện, do nhà thầu Trung Quốc làm tổng thầu EPC. Lĩnh vực xi măng có 62 dây chuyền thì có tới 49 dây chuyền do nhà thầu Trung Quốc thực hiện.

Ngành hóa chất có 6 dự án đạm urê, 5 dự án DAP hầu hết do nhà thầu Trung Quốc làm tổng thầu, chiếm 83%. Có 2 dự án chế biến khoáng sản (tổ hợp chế biến bauxite - nhôm Lâm Đồng và dự án alumin Nhân Cơ - Đắk Nông) đều do nhà thầu Trung Quốc làm tổng thầu EPC, với tổng giá trị lên tới cả trăm tỷ USD.

Trên nhiều lĩnh vực khác các nhà thầu ngoại cũng đang chiếm ưu thế. Dù chưa có thống kê đầy đủ nhưng hầu hết dự án bất động sản có vốn đầu tư lớn đều nằm “trọn gói” trong tay các công ty nước ngoài, từ xây dựng, bán hàng cho đến quản lý, vận hành…

Tâm lý “sính ngoại” này đã khiến các nhà thầu trong nước phải nhường hẳn phân khúc cao cấp và hạng sang dù nước ta không thiếu các tập đoàn xây dựng lẫy lừng.

Thế nhưng, điều đáng nói là các nhà thầu ngoại chỉ đảm nhận vai trò tổng thầu, sau khi thắng thầu lại thuê các nhà thầu Việt Nam làm thầu phụ thực hiện. Trong khi đó, trên thực tế nhà thầu Việt đã thi công các công trình nhà từ 25-70 tầng, thậm chí trên 100 tầng; đồng thời đã tự thiết kế, thực hiện những nhà máy thủy điện quy mô không kém thủy điện Hòa Bình nhưng vẫn bị đánh giá là… “chuyên gia làm thuê trên sân nhà”.

Trách mình hay trách người?

Không thể phủ nhận nội lực chưa đủ mạnh là nguyên nhân chính khiến nhà thầu Việt thất thế trên sân nhà. Song ngoài những lý do khách quan chi phối, nhà thầu nội đang vấp phải những hạn chế lớn như yếu về vốn, quy mô nhỏ, thiếu chuyên nghiệp… Năm 2010, chỉ có 2 nhà thầu Việt là Vinaconex và Hòa Bình Corporation đạt danh hiệu “Thương hiệu quốc gia”.

Trong nước, Hòa Bình có lợi thế am hiểu thị trường, hiểu khách hàng, hiểu rõ nguồn lực và có ngôn ngữ chung…, song khi đem chuông đi đánh xứ người, không thể có những lợi thế ấy nữa. Để vượt qua chúng tôi đã nỗ lực hội đủ các điều kiện về năng lực, đồng thuận nội bộ và tranh thủ hỗ trợ của đối tác. Tôi xác định: Uy tín, năng lực chuyên môn, khả năng tài chính, phương án thi công và biện pháp triển khai dự án chính là những yếu tố then chốt giúp thắng thầu, chứ không phải cách “lót tay” hay dựa vào các mối quan hệ sẵn có.

Ông LêViếtHải
(Chủ tịch HĐQT kiêm Tổng giám đốc Hòa Bình Corporation)

Ông Phạm Văn Lộc, Phó Tổng giám đốc Công ty TNHH Khu công nghiệp Thăng Long, đặt câu hỏi: "Các nhà thầu Việt Nam khi thực hiện dự án dưới sự điều hành, giám sát của nhà thầu nước ngoài thường làm rất tốt và đạt yêu cầu của chủ đầu tư.

Nhưng vẫn những con người đó, khi trực tiếp làm lại không đáp ứng được yêu cầu. Như vậy vấn đề ở chỗ nào?". Trên thực tế, dù đã đạt được nhiều thành tựu, nhà thầu Việt vẫn còn kém xa thầu ngoại về sự bài bản, chuyên nghiệp.

Chính sự lúng túng ngay từ khâu hồ sơ chào thầu khiến cho nhiều nhà thầu phải “đánh vật” với các yếu tố làm tăng giá thành, ảnh hưởng không nhỏ tới uy tín. Việc triển khai dự án chậm, các dịch vụ bảo hành kém cũng khiến cho các chủ đầu tư giảm sút niềm tin.

Một minh chứng cho sự việc này là mới đây, UBND tỉnh Quảng Ninh đã quyết định “cấm cửa” đối với 2 nhà thầu lớn trong nước là Vinaconex Xuân Mai và CTCP xây dựng Số 9 Thăng Long vì lý do không đáp ứng được tiến độ hoàn thành gói thầu và từ chối thực hiện tiếp khối lượng theo hợp đồng đã được ký kết với chủ đầu tư.

Sự việc này dù Vinaconex Xuân Mai đã có văn bản giải trình, thanh minh mình “vô tội” nhưng chắc chắn ảnh hưởng không nhỏ đến uy tín của nhà thầu này trong việc tranh thầu những dự án tiếp theo.

Nhiều chuyên gia đã chỉ ra rằng năng lực tài chính của nhà thầu nội, kinh nghiệm thiết kế, năng lực quản lý, thiết bị công nghệ lạc hậu và năng suất lao động thấp đang cản trở nhà thầu Việt cất cánh. Tuy nhiên, điều này có thể khắc phục được nếu các nhà thầu Việt không ngừng học hỏi ngay cả trong quá trình “làm thuê”.

Nhà thầu Việt - Bao giờ làm chủ sân nhà? | ảnh 1
Một góc dự án kênh Nhiêu Lộc-Thị Nghè trước đây giao cho nhà thầu Trung Quốc
đã bị chậm tiến độ quá lâu, nay đã phải giao lại cho nhà thầu trong nước

Vấn đề đặt ra là “tự mình hại ta” khi sự bất cập trong Luật Đấu thầu và tâm lý sính ngoại của các chủ đầu tư đã vô hình trung đẩy nhà thầu nội sang bên lề cuộc chơi.

Những thống kê của các bộ, ban ngành cho thấy không phải nhà thầu ngoại nào cũng đủ năng lực để thực hiện các dự án.

Nhiều dự án xây dựng nhà máy nhiệt điện do ngành than và Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) quản lý, làm chủ đầu tư, dù được nhà thầu ngoại bỏ thầu giá rẻ nhưng chậm tiến độ gây thiệt hại lớn.

Đó là các nhà máy nhiệt điện Cao Ngạn chậm 28 tháng, Sơn Động chậm 24 tháng, Nông Sơn chậm 20 tháng, Cẩm Phả 1 chậm 10 tháng… Ước tính việc chậm tiến độ các dự án gây thiệt hại hàng trăm tỷ đồng mỗi năm. Tính cả phần đội vốn con số này phải lên tới cả nghìn tỷ đồng.

GS.TS Nguyễn Trường Tiến, Phó Chủ tịch Hiệp hội Nhà thầu Xây dựng Việt Nam, cho  biết vấn đề nảy sinh ngay từ khâu đào tạo như chất lượng đào tạo giảm sút, không cập nhật những công nghệ, thành tựu mới khiến nhiều kỹ sư, kiến trúc sư ngày càng “đi lùi”.

Các thành phần trong một dự án như tư vấn, thi công, giám sát, quản lý… của doanh nghiệp trong nước cũng chưa được chuyên nghiệp. Hơn nữa, hiện chúng ta đang thiếu phương pháp và tác phong làm việc khoa học, trong đó có trách nhiệm của nhà thầu.

Cần mạnh dạn sửa đổi

Không phải bây giờ mà từ nhiều năm trước, những “dây thừng” trói chân các nhà thầu Việt xuất phát từ chính mình đã liên tục được phân tích và kiến nghị sửa đổi. Tuy nhiên, đến thời điểm này các yêu cầu càng trở nên khẩn thiết khi một lãnh đạo Hiệp hội Nhà thầu xây dựng khẳng định: “Không sửa, nhiều nhà thầu sẽ chết”. Hiệp hội Năng lượng cũng liên tục có những kiến nghị về việc phải sửa đổi Luật Đấu thầu.

Tại hội nghị vừa được tổ chức về việc thực hiện các biện pháp tăng cường sử dụng thiết bị, máy móc, vật tư, nguyên liệu trong nước trong công tác đấu thầu, ông Vũ Việt Kha, Tổng giám đốc Tổng công ty Máy và thiết bị công nghiệp đã bức xúc: “Cạnh tranh với các nhà thầu ngoại “khó như bắc thang lên trời”.

Bản thân các nhà thầu phải tự phấn đấu, làm chủ những kỹ thuật, công nghệ hiện đại và khẳng định bằng chất lượng, tiến độ công trình. Về phía hỗ trợ của cơ quan quản lý nhà nước, những công trình vốn ngân sách phải cho nhà thầu Việt thi công. Công trình vốn tài trợ quốc tế cần thương thảo sắc bén, tránh ràng buộc điều kiện về lựa chọn nhà thầu. Từ đó, nhà thầu Việt mới có sân chơi bình đẳng.

PGS.TS VũKhoa
(Chủ tịch Hiệp hội Nhà thầu xây dựng Việt Nam)

Chưa năm nào doanh nghiệp cơ khí lại gặp phải khó khăn như năm nay. Dù đủ năng lực, nhưng chúng tôi vẫn bị “chầu rìa” ở những dự án trọng điểm. Phải có “bàn tay hữu hình” của Nhà nước để trợ giúp cho ngành cơ khí”.

Chủ tịch Hiệp hội Vật liệu xây dựng Việt Nam, ông Trần Văn Huynh, cũng khẳng định ngoài những gói thầu phức tạp, đòi hỏi công nghệ nước ta chưa có như Nhà máy Lọc dầu Dung Quất, còn lại các nhà thầu Việt Nam hoàn toàn tự tin để đáp ứng. Tuy nhiên, nếu chính sách cứ rẻ là trúng hay cho nhập khẩu tràn lan như hiện nay chắc chắn các nhà thầu trong nước sẽ nguy khốn.

Theo nhiều chuyên gia, cơ chế định giá trong Luật Đấu thầu nặng về giá rẻ mà bỏ qua những tiêu chí đánh giá cụ thể về chất lượng kỹ thuật không chỉ gây thiệt hại cho nhà thầu mà còn ảnh hưởng nặng nề tới tiến độ các dự án.

Nếu không nhanh chóng thay đổi, chắc chắn nhà thầu Việt còn thua dài và chấp nhận làm “kép phụ” dù năng lực không hề thua kém. Ngoài ra, sự “kỳ thị” từ phía chủ đầu tư cũng là một vấn đề cần thay đổi. Tâm lý chuộng thầu ngoại  đang chi phối sự lựa chọn của các chủ đầu tư, dẫn đến sự bất công với các nhà thầu trong nước.

Chỉ cần một điều kiện rất nhỏ, các chủ đầu tư Việt Nam có thể loại ngay nhà thầu nội, chấp nhận chi nhiều tiền hơn để “rước” thầu ngoại, rồi lại tiếp tục vòng luẩn quẩn thuê lại thầu nội để thực hiện dự án cho mình.

Được biết dự kiến phải đến cuối năm 2012, Luật Đầu tư công, mua sắm công (tức Luật Đấu thầu sửa đổi) mới được đưa ra để Quốc hội cho ý kiến. Từ nay đến đó, nhà thầu nội vẫn phải tiếp tục phấp phỏng chờ và chấp nhận “ngồi nhìn” thầu ngoại “đá bóng trên sân nhà”.  

(Theo Saigondautu)

Trong mạch chảy hình thành quần thể chung cư, khu đô thị mới, ngày càng nhiều phong cách ngoại quốc được du nhập vào Việt Nam từ chất lượng, kiến trúc, tới quản lý dịch vụ…
"Ở các thị trường nước ngoài, người ta mua chứng khoán nhiều hơn BĐS. Nhưng ở Việt Nam người dân thích đầu tư BĐS hơn là bỏ tiền vào các quỹ đầu tư hay chứng khoán", Giám đốc điều hành CBRE ông Marc Townsend cho biết.
Tại buổi làm việc với lãnh đạo Sở Xây dựng mới đây, Bí thư Thành ủy Đà Nẵng Nguyễn Xuân Anh đã chỉ rõ, mỗi nhà xây dựng trái phép được chung chi 30-50 triệu đồng, đồng thời yêu cầu cho thôi chức Chủ tịch UBND quận nếu để xảy ra tình trạng xây dựng nhà trái phép.
Chính phủ vừa đề xuất Quốc hội xem xét một số dự án quan trọng quốc gia, dự án trọng điểm giai đoạn 2016 - 2020 bao gồm đường bộ cao tốc Bắc – Nam, sân bay Long Thành, đường sắt cao tốc Bắc Nam... Tổng mức đầu tư ban đầu ước tính hơn 66 tỷ USD
Giá nhà đất tiếp tục leo thang chóng mặt là một phần nguyên nhân khiến các nhà đầu tư BĐS nước ngoài kém mặn mà với thị trường Nhật Bản.
Vừa qua, có một số Ngân hàng đã thực hiện điều chỉnh giảm lãi suất huy động VNĐ đối với các kỳ hạn dưới 1 năm, mức giảm từ 0,3 - 0,5%. Có nhiều ý kiến tỏ ra lạc quan về tác động tích cực của động thái này tới thị trường bất động sản. Tuy nhiên, cũng có quan điểm tỏ ra khá thận trọng về tác động của việc giảm lãi suất.
Theo báo cáo mới nhất của công ty Savills, hầu hết các dự án nhà ở tại Bình Dương nhắm vào đối tượng khách hàng là chuyên viên, lãnh đạo và người mua từ những tỉnh/ thành khác.
Theo một nguồn tin của BizLIVE, tại Hội thảo “Cơ hội và tiềm năng Tập đoàn FLC” vào ngày 15/1 tới, Tập đoàn FLC sẽ chính thức mở bán dự án FLC Complex tại 36 Phạm Hùng, quận Nam Từ Liêm, Hà Nội.
Lên đầu trang